Irish – Prose and Poetry summaries

_78157848_7ebatx5n

Máirtín Mac Aonghusa agus Banríon Éilís sa bhliain 2012

(1)    An Dán  :  Géibheann

Téama : Is é an daoirse téama an dáin seo. Tá an dán brónach. Tá atmaisféar an dáin brónach.  Tá na híomhanna láidir.  Tá a lán codarsnachtaí le feiceáil. Tuigimid na mothúcháin.

Mothúcháin : bródúil, álainn, láidir, saor. Ach i nGéibheann anois, i bpríosún. fuinneamh, daoine sa zú, míshona, míshásta, brón, éadóchas (despair), frustrachas. Codarsnacht idir an dá phictiúr. Daoirse agus saoirse.

======================

(2)    An Dán  :  Colscaradh

Téama : Is í an choimhlint téama an dáin seo. Bhí mianta (desires) difriúla ag an bhfear agus ag an mbean. Ba mhaith leis an bhfear pósadh traidisiúnta. Clann,  teaghlach, Ba mhaith leis an mbean pósadh nua-aimseartha, neamhspleáchas, stádas.  Scar siad.

Mothúcháin :  Tá brón agus díomá mhór sa dán, Tá atmaisféar an dáin brónach. Níl an grá láidir.  Tá an dán gearr agus cliste.

————————————

(3)    An Dán :  Mo Ghrá-sa

Téama :   Is dán grá é, ach ní dán grá traidisiúnta é.  Níl a grá dathúil sa bhealach traidisiúnta. Tá an file macánta. Níl súile / gruaig álainn aige. Molann sí a charachtar. Tá sé flaithiúil agus cneasta leis an bhfile. Is duine deas é. Tá sin tábhachtach. Tá an file ag magadh faoi dánta grá eile. Tá an file ag magadh faoin a fear freisin.  Tá greann sa dán seo.

Mothúcháin :  Tugann an file pictiúr réalaíoch dúinn. Taitníonn an dán liom. Tá an dán greannmhar agus cliste. Is maith liom na híomhánna (images).

===============

(4)    An Dán :  An Spailpín Fánach

Téama :   Baineann an dán le náire agus fearg. Níl meas madra ag éinne ar an Spailpín. Tá sé tinn tuirseach. Ní maith leis saol an Spailpín. Tá sé bocht agus ag taisteal go minic. Níl na feirmeoirí móra go deas. Ní maith leis an margadh. Tá na Gaeil ag troid i gcoinne na Sasanach. Rachaidh sé ag troid chun na Sasanaigh a chaitheamh amach.

Mothúcháin :   Bhí na filí saibhir ach anois níl post acu. Tá siad ag lorg oibre mar Spailpíní. Tá saol crua ag an bhfile.  Tá íomhánna brónacha sa dán. Fear bródúil a bhí ann, ach anois tá sé brónach. Tá trua (pity) agam don Spailpín. Cuireann an dán brón agus fearg orm féin.

———————————————-

(5)    An Dán :  An tEarrach Thiar

Téama :   Rugadh an file ar oileán Arann, contae na Gaillimhe. Tá grá mór aige don áit sin. Sin téama an dáin. Tá ceithre phictiúr sa dán. Tá saol ciúin, álainn, síochánta ar an oileán. An tEarrach atá ann. Déanann na daoine obair shimplí thraidisiúnta ar Oileán Árann. Tá siad sona sásta. Níl aon bhrú ann. Molann an file an áit.

Mothúcháin :  Is aoibhinn liom an dán.  Feicimid an dúlra (nature) agus an saol traidisiuta. Tá na dathanna go hálainn. Tá na radharcanna go hiontach.  Tá na hiascairí ag obair. Tá daoine ag baint feamainne.  Tá cur síos (description) iontach againn.  Is maith liom an dán go mór. Taitníonn an t-atmaisféar liom.

—————————————–

(1)  Dís :

Tá Seán agus a bhean ina suí, ag caint, ag léamh, bean an tsuirbhé, trua, mná pósta míshona agus míshásta, tá Seán feargach, ag gearán, tá a leanbh féin  ag an mbean, ag insint bréaga, mímhacánta, meas madra agus cosúil le sclábhaithe, na Sínigh, bean an tsuirbhé ag insint bréaga, fearg uirthi, tá Seán ina chodladh.

(2)  Oisín :

Bhí 300 fear ag baint cloch, Oisín ar chapall bán, Chuir sé a chosa ar thalamh agus bhí sé sean agus dall. Naomh Padraig, ‘ Is mé Oisín i ndiaidh na Féinne ‘. Chonaic Oisín bean álainn, thit Niamh Chinn Óir i ngrá le hOisín. Chuaigh siad go Tír na nÓg ach bhí brón ar Oisín freisin. Trasna na farraige.  Dún Rí na mBeo. Mharaigh Oisín an Fómhar Builleach.  Fleá is féasta i dTír na nÓg. Sona ansin leis na páistí.  Bhí Oisín ag iarraidh dul ar ais go hÉirinn chun Fionn agus na Fianna a fheiceáil arís. Capall agus 3 rabhadh.

Chuaigh Oisín go dtí Almhain Laighean, áit chónaithe Fhinn. Marbh.  Bhí trua ag Naomh Pádraig d’Oisín, d’inis Oisín scéalta faoi na Fianna dóibh. Mhúin Pádraig soiscéal Dé d’Oisín.

(3)  Hurlamaboc :

Tá Lisín agus Pól pósta ar feadh 20 bliain – cóisir – ag eagrú rudaí – dhá reoiteoir.  Glan, néata, álainn. Bocht, saibhir anois, léachtóir, tithe, arasáin.  Ascaill na Fuinseoige, Cuán agus Ruán, gruaig fhionn ar na máithreacha, éadaí deasa.  Tá Lisín foirfe, tanaí, dathúil, suimiúil, sona, faiseanta, mórán clubanna, ranganna teanga, scannáin, drámaí. Níl Ruán ag súil leis an gcóisir, in ísle brí.  Tagann an tUasal Mac Gabhann go dtí an doras, súile géara, cosúil le múinteoir.

(4)   Seal i Neipeal :

Bhí an t-údar ag fanacht i lóistín i Neipeal. Tháinig fear ramhar fiosrach, ceisteanna, saibhir, bhí cúpla gnó ag an bhfear.  Cheannaigh an t-údar cúpla deoch dó, bog agus saonta, infheistíocht.  Bhí Cathal cliste, thuig sé, amadán, lig sé air gur chreid sé.  Bhí cairde an údair buartha, Bhuail Cathal bob ar an bhfear, nótaí lire ach nótaí beagluachacha a bhí ann.  Cheap an fear go raibh sé saibhir,  imithe ar maidin, ag smaoineamh ar an bhfear ag dul go dtí an banc i Kathmandu. Bhí páistí ag an amadán, scartha, i bpríosún, gan obair anois, ag buirgléireacht, tugtha don ól.

(5)   Cáca milis :

Fágann Catherine a máthair ag an stáisiún traenach, Tagann Paul isteach sa traein, mór, dall, ciotach, cairdiúil, cainteach, laethanta saoire, ag caint gan stad, tá asma air, ar an raidió, na radhairc taobh amuigh den fhuinneog, ceisteanna, insíonn Catherine bréag dó, cuireann sí dallamullóg air, úsáideann sé a análóir.  Tá Catherine cruálach, siúcra, cáca milis bándearg, níl béasa deasa ag Paul, torann, cuireann sé samhnas ar Catherine (disgust), ag léamh scéal grá.  Éiríonn Catherine feargach, dúirt sí go raibh leathphéist ina cháca milis, trína chéile, sciobann sí an análóir, tá Paul ag lorg cabhrach, ag fáil bháis.  Fágann sí Paul.  Faigheann sé bás.